Geweld gebruiken om je te verdedigen tegen bedreiging

[Anonymous Vraag]

Na aanleiding van een situatie: Als je wordt overvallen door iemand die zegt dat hij een pistool of mes draagt en jou wil neerschieten/-steken als je niet doet wat hij zegt, mag je dan (veel) geweld gebruiken om diegene onder controle te krijgen? Dus nog terwijl de overvaller het wapen nog niet heeft gezien, maar je je wel bedreigd voelt

Of iets breder: Als iemand je bedreigt en je hebt een goede reden om daar ook bang voor te zijn, mag je dan als eerste geweld gebruiken om het gevaar te stoppen?

[Hilde]

Wat is er gebeurd? Zeg dat en stel dan de vraag dan kunnen we antwoord geven.

[Anonymous Vraag]

Wat is er gebeurd? Zeg dat en stel dan de vraag dan kunnen we antwoord geven.

Ik kwam, overigens niet in Nederland of op Nederlands grondgebied, in de volgende situatie: een man sprak mij aan en zei dat ik hem mijn portemonnee en telefoon moest geven. Omdat ik dacht dat hij een grapje maakte nam ik het niet serieus. Toen deed hij z'n hand in zn zak en vertelde dat hij een wapen draagt en dat ik moet meewerken. Ik had geen portemonnee bij me en ik zei dat. Hij geloofde me niet en pakte me vast met beide handen. Ik deed toen nog niks.

Ik herhaalde dat ik niks bij me had, toen greep hij weer in zijn jas. Ik heb toen als een soort reflex met m'n ene hand zijn arm vast gepakt en met m'n andere hand hem een paar klappen op z'n kaak gegeven waardoor hij viel. Toen ben ik omgedraaid en weggerend.

Ik heb mn toen wel gemeld bij de lokale politie maar ik ben uiteindelijk niet aangeklaagd. Ik vraag me alleen af hoe dit in Nederland werkt

[Pim]

Dus je mept iemand in elkaar en jij zegt dan dat jij dat deed omdat hij gezegd heeft dat hij je met een (vuur)wapen iets zou aan doen.

Die ander ontkent dat vanzelfsprekend en jij hoopt dan er onderuit te komen.

Nope. Not. Nada.
Dus het antwoord is: nee.
Op mondelijke bedreiging mag je geen fysiek geweld laten volgen.

[maestro]

Een aardige uitleg wordt hier gegeven: https://www.udemushi.nl/zelfverdediging-en-rechtspraak/

ik vermoed dat het in het geval zoals je het beschreef was toegestaan geweld te gebruiken om je zelf te beschermen op het moment dat iamnd in zijn jas reikt. Maar niet meer dan strikt noodzakelijk en waneer je aan de situatie kunt ontvluchten moet je dat doen.

Daarnaast is er een bewijsprobleem. Als het zijn woord tegen jouw woord is en er is geen mes zit je in een lastig parket.

[rich]

Dus het advies van de politie in deze is, wachten tot de man daadwerkelijk een (vuur) wapen pakt?

Ik vind de reactie niet meer dan menselijk en ook de wet heeft begrip voor bepaalde situaties. In het gekste geval moet de rechter er wat van vinden maar in 99% van de gevallen zal dit daar niet terecht komen.
Hoeveel overvallers zullen er zelf aangifte doen?

Wet, recht en weet ik veel wat maar als ik er aan kan ontkomen dat ik een vuurwapen op me gericht zou krijgen dan doe ik dat.

[Pim]

@rich wat wil je dan op het forum plaatsen?
Dat het ok is?

Ik snap dat de praktijk anders zal zijn.
Maar de vraag hier sec stellen is een sec antwoord.

Ik mijn werkgebied wordt veel met cameratoezicht gewerkt... legio voorbeelden die stuk gaan op "wat er beweerd wordt dat er gezegd is kunnen we niet zien op de camerabeelden. Wel zien we dat A een klap geeft aan B".

Daar sta je dan.
En ik wil hier niemand op het verkeerde been zetten of iemand met het verzonnen excuus (hij dreigde mondeling met een vuurwapen) de wind in de zeilen geven.

[Stefan]

Volgens mij kun je hier standaard "nee" op antwoorden, tenzij...

Je mag geen geweld gebruiken. Dat is altijd verboden. Er zijn echter situaties waarin je dan niet strafbaar bent, een van de meest bekende is wel noodweer. De rechter bepaalt uiteindelijk of dat geweld strafbaar is of niet.

[rich]

Nou Pim, ik durf mijn antwoord te verkondigen en te verdedigen.

Juridisch gezien moet je misschien naar een uitsluitingsgrond en dat is niet fijn maar ik leef in het heden.

Misschien verplaats ik me teveel in een casus maar als het mij zou overkomen en ik heb de kans om voor iemand zijn kin te gaan dan zou ik hem pakken.
De keuze eigen veiligheid of een pistool op je gericht krijgen is voor mij een makkelijke.

Als we dan in een later stadium bij een rechter staan die mij ongelijk geeft dan weet ik hoe we er voor staan in Nederland.

Natuurlijk is dit puur gericht op de casus zoals die benoemd wordt. Wat is jouw voorstel? Je laten overvallen, een wapen op je hoofd krijgen en bij gods gratie hopen dat de aangifte niet onderop de stapel beland en dat we misschien wel tot een verdachte komen?

[f.masolijn]

Ik denk dat het voor het dreigement niet uitmaakt of er een wapen in het spel is.
Als die andere persoon een getraind moordenaar is, dan heeft ie geen mes of pistool nodig om je serieus te verwonden of dood te maken voor er hulp komt.

Het enige wat er met de aanwezigheid van een wapen verandert is of je aannemelijk gaat kunnen maken is of die ander je bedreigd heeft met dat wapen.

Daarom meen ik dat deze discussie neer komt op het punt "geloof je het dreigement van die ander". En als je het dreigement gelooft heb je al geen andere keuze qua handelen meer dan vluchten, vechten of ondergaan.
Indien vluchten geen optie is, dan rest nog kiezen tussen vechten of ondergaan. Een keuze die per geval anders uit zal pakken, en het lijkt me niet meer dan logisch dat een rechter de aangewezen persoon is om daar een afweging in te maken.

P.S. als vluchten een optie is en die ander zegt een mes te hebben, dan is rennen vaak echt de betere oplossing.

[MarcH]

En voor wie wil weten hoe de rechter dat beoordeelt, hieronder het overzichtsarrest van de Hoge Raad over noodweer:

▶ Toon

Inleiding
3.1.1.
Aan een verdachte die – kort gezegd - heeft gehandeld ter verdediging, kan onder omstandigheden een beroep toekomen op de in art. 41 Sr omschreven strafuitsluitingsgronden noodweer dan wel noodweerexces. In de praktijk blijken deze strafuitsluitingsgronden soms aanleiding te geven tot moeilijkheden. De Hoge Raad geeft daarom in dit arrest - aan de hand van zijn eerdere rechtspraak - een samenvattend overzicht van mogelijke aandachtspunten dat bij de beoordeling van een beroep op noodweer(exces) handvatten biedt. Daarbij wordt eerst noodweer behandeld, vervolgens noodweerexces, en ten slotte komen kort culpa in causa en verontschuldigbare dwaling ten aanzien van noodweer aan de orde.

3.1.2.
Indien door of namens de verdachte een beroep op noodweer, noodweerexces of putatieve noodweer is gedaan, moet de rechter een gemotiveerde beslissing geven op dat verweer. Dan zal hij moeten onderzoeken of aan de voorwaarden voor de aanvaarding van dat verweer is voldaan. In dat verband kan betekenis toekomen aan de inhoud en indringendheid van de door of namens de verdachte aangevoerde argumenten, al behoeft de omstandigheid dat een verdachte de hem tenlastegelegde gedraging ontkent, niet zonder meer aan het slagen van een subsidiair gedaan beroep op noodweer(exces) in de weg te staan.1
Bij de beoordeling van het beroep kunnen nauwkeurige en consistente feitelijke vaststellingen van belang zijn, waarbij de rechter de last tot het aannemelijk maken van die feitelijke grondslag niet uitsluitend op de verdachte mag leggen.2
Indien de rechter het beroep verwerpt, dient hij duidelijk te maken of hij de door of namens de verdachte aan het verweer ten grondslag gelegde feitelijke toedracht niet aannemelijk geworden acht, dan wel of die toedracht het beroep niet kan doen slagen.
Wettelijke omschrijving
3.2.
Art. 41 Sr luidt:
"1. Niet strafbaar is hij die een feit begaat, geboden door de noodzakelijke verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding.
2. Niet strafbaar is de overschrijding van de grenzen van noodzakelijke verdediging, indien zij het onmiddellijk gevolg is geweest van een hevige gemoedsbeweging, door de aanranding veroorzaakt."
Verdediging van specifieke rechtsgoederen
3.3.
Een beroep op noodweer kan niet worden aanvaard ingeval de gedraging van degene die zich op deze exceptie beroept, noch op grond van diens bedoeling, noch op grond van de uiterlijke verschijningsvorm van zijn gedraging kan worden aangemerkt als "verdediging", maar - naar de kern bezien - als aanvallend moet worden gezien, bijvoorbeeld gericht op een confrontatie of deelneming aan een gevecht.3
Uit de omschrijving van noodweer in art. 41 Sr volgt dat het bij deze strafuitsluitingsgrond gaat om de verdediging van limitatief opgesomde rechtsgoederen: "lijf, eerbaarheid of goed". Onder die rechtsgoederen is het enkele huisrecht niet begrepen.4 Voorts volgt uit art. 41 Sr dat het beschermde rechtsgoed bij de verdachte zelf of bij een ander kan worden aangerand. Noodweer strekt dus verder dan zelfverdediging.
Onder omstandigheden kan ook sprake zijn van de aanranding van een "lijf" indien de bewegingsvrijheid wederrechtelijk wordt beperkt.5 Het begrip "eerbaarheid" is niet zo ruim dat dat wordt aangerand door een belediging.6 Van het begrip "goed" is een illegaal goed (zoals cocaïne) niet uitgesloten.7
Ogenblikkelijke en wederrechtelijke aanranding
3.4.
Voor noodweer is vereist dat de verdediging is gericht tegen een "ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding".
Van een "ogenblikkelijke" aanranding is ook sprake bij een onmiddellijk dreigend gevaar voor een aanranding.8 Enkele vrees voor zo'n aanranding is daartoe echter niet voldoende.9 De gestelde aanranding moet in redelijkheid beschouwd zodanig bedreigend zijn voor de verdachte dat deze kan worden aangemerkt als een ogenblikkelijke aanranding in de zin van art. 41 Sr.10
Er is geen "wederrechtelijke" aanranding wanneer bijvoorbeeld de politie rechtmatig dwangmiddelen toepast of wanneer de verdachte zich op zijn beurt verdedigt tegen iemand die zelf in noodweer handelt als reactie op een daarvóór gepleegde aanranding.11
Wanneer de aanranding is geëindigd, is een beroep op noodweer niet (meer) mogelijk.12
Geboden door de noodzakelijke verdediging
3.5.1.
In het voor noodweer geldende vereiste dat de gedraging is "geboden door de noodzakelijke verdediging" worden zowel de zogenoemde subsidiariteits- als de proportionaliteitseis tot uitdrukking gebracht. Deze met elkaar samenhangende en niet altijd scherp te onderscheiden eisen hebben betrekking op de vraag of de verdediging tegen de aanranding noodzakelijk was, respectievelijk op de vraag of de gekozen wijze van verdediging tegen de aanranding geboden was.13
Zeker bij deze eisen kan de persoon van degene die zich op noodweer beroept, van belang zijn. Van de ene persoon mag bijvoorbeeld op grond van zijn hoedanigheid of bijzondere vaardigheden meer worden gevergd op het vlak van de proportionaliteit dan van een ander.
Noodzaak van verdediging en onttrekkingsvereiste
3.5.2.
Aan de subsidiariteitseis is niet voldaan indien de verdachte zich niet behoefde te verdedigen en er dus geen noodzaak tot verdediging bestond.
Daarvan is bijvoorbeeld sprake indien de verdachte zich niet alleen aan de aanranding had kunnen, maar zich daaraan ook had moeten onttrekken. Bij de verwerping van een beroep op noodweer kan dus niet worden volstaan met het enkele argument dat de verdachte zich aan de aanranding had kunnen onttrekken.
Het zich aan de aanranding kunnen onttrekken houdt in dat daartoe voor de verdachte een reële en redelijke mogelijkheid moet hebben bestaan. Dit is bijvoorbeeld niet het geval wanneer de positie van de verdachte en de ruimte waarin hij zich bevindt, redelijkerwijs geen mogelijkheid bieden tot onttrekking aan de aanranding.14
Onttrekking aan de aanranding moet voorts van de verdachte kunnen worden gevergd. Dit behoeft bijvoorbeeld niet het geval te zijn wanneer de situatie zo bedreigend is dat zich onttrekken aan de aanranding geen reëel alternatief is.15 Ook bij een aanranding van anderen kan zich het geval voordoen dat men zich niet behoefde te onttrekken aan de aanranding. Bovendien kan iemands hoedanigheid – bijvoorbeeld die van politieambtenaar of van een op basis van art. 53 Sv optredend persoon - hier van belang zijn.
Verdediging moet geboden zijn
3.5.3.
De proportionaliteitseis strekt ertoe om niet ook dan een gedraging straffeloos te doen zijn indien zij – als verdedigingsmiddel – niet in redelijke verhouding staat tot de ernst van de aanranding.16 De in dat verband – tot terughoudendheid nopende – maatstaf luidt of de gedraging als verdedigingsmiddel niet in onredelijke verhouding staat tot de ernst van de aanranding. De keuze van het verdedigingsmiddel en de wijze waarop het is gebruikt, staan bij de beoordeling van de proportionaliteit centraal. Zo staat in beginsel het met kracht toebrengen van een diepe, potentieel dodelijke steekwond niet in verhouding met een aanval die bestaat uit het slaan met de blote handen dan wel een vuist.17

Noodweerexces
3.6.1.
Noodweerexces kan in beeld komen bij een "overschrijding van de grenzen van de noodzakelijke verdediging", dus wanneer aan alle voorgaande eisen is voldaan behalve aan de proportionaliteitseis. Wat de subsidiariteitseis betreft, verdient opmerking dat voor een beroep op noodweerexces geldt dat er wel een noodzaak tot verdediging moet zijn of moet zijn geweest.18

3.6.2.
Voor noodweerexces geldt in alle gevallen dat van verontschuldigbare overschrijding van de grenzen van noodzakelijke verdediging slechts sprake kan zijn indien:
a. de verdachte de hem verweten gedraging heeft verricht in een situatie waarin en op een tijdstip waarop voor hem de noodzaak bestond tot verdediging van eigen of eens anders lijf, eerbaarheid of goed tegen een ogenblikkelijke, wederrechtelijke aanranding, maar daarbij als onmiddellijk gevolg van een hevige door die aanranding veroorzaakte gemoedsbeweging verder gaat dan geboden was, dan wel indien
b. op het tijdstip van de hem verweten gedraging de onder a bedoelde situatie weliswaar was beëindigd en de noodzaak tot verdediging er dus wel was geweest (maar niet meer bestond), doch zijn gedraging niettemin het onmiddellijk gevolg was van een hevige gemoedsbeweging die was veroorzaakt door de daaraan voorafgaande wederrechtelijke aanranding.19

3.6.3.
Uit het wettelijke vereiste dat de gedraging het "onmiddellijk gevolg" moet zijn van een hevige gemoedsbeweging die is veroorzaakt door een wederrechtelijke aanranding, volgt dat aannemelijk moet zijn dat de aldus veroorzaakte gemoedsbeweging van doorslaggevend belang is geweest voor de verweten gedraging. Niet is uitgesloten dat andere factoren mede hebben bijgedragen aan het ontstaan van die hevige gemoedsbeweging,20 maar aan het gevolgvereiste is niet voldaan indien de hevige gemoedsbeweging in essentie is terug te voeren op een eerder bestaande emotie, zoals een reeds bestaande kwaadheid jegens het slachtoffer.21
Bij de beantwoording van de vraag of in een concreet geval sprake is van het hier bedoelde "onmiddellijk gevolg", kan betekenis toekomen aan de mate waarin de grenzen van de noodzakelijke verdediging zijn overschreden alsmede aan de aard en de intensiteit van de hevige gemoedsbeweging.22 Voorts kan het tijdsverloop tussen de aanranding en de verdedigingshandeling van belang zijn.23
3.6.4.
Niet op voorhand kan worden uitgesloten dat een beroep op noodweerexces mogelijk is in gevallen waarin de ogenblikkelijke wederrechtelijke aanranding niet direct van het slachtoffer zelf uitging. Dit kan zich bijvoorbeeld voordoen in situaties waarin het slachtoffer wel een aandeel had in de aanranding of de dreiging daarvan, of waarin sprake was van andere gedragingen van het slachtoffer waarvan redelijkerwijs moet worden aangenomen dat die ertoe hebben geleid dat de verdachte - handelende in een hevige gemoedsbeweging - zich op het slachtoffer richtte.24

Enkele bijzondere onderwerpen
"Culpa in causa"
3.7.1.
Gedragingen van de verdachte die aan de wederrechtelijke aanranding door het latere slachtoffer zijn voorafgegaan, kunnen in de weg staan aan het slagen van een beroep op noodweer of noodweerexces, maar slechts onder bijzondere omstandigheden. Van zulke bijzondere omstandigheden kan bijvoorbeeld sprake zijn indien de verdachte de aanval heeft uitgelokt door provocatie van het latere slachtoffer en hij aldus uit was op een confrontatie, of wanneer hij willens en wetens de confrontatie met het slachtoffer heeft gezocht en een gewelddadige reactie van het slachtoffer heeft uitgelokt.25 De enkele omstandigheid dat een verdachte zich willens en wetens in een situatie heeft begeven waarin een agressieve reactie van het latere slachtoffer te verwachten viel26 of dat een verdachte zich in verband met een mogelijke aanval van het slachtoffer als voorzorgsmaatregel van een illegaal vuurwapen had voorzien, is daartoe evenwel onvoldoende.27

Verontschuldigbare dwaling ten aanzien van noodweer
3.7.2.
Indien door of namens de verdachte een beroep is gedaan op zogenoemde putatieve noodweer, zal de rechter moeten onderzoeken of sprake was van verontschuldigbare dwaling aan de kant van de verdachte, bijvoorbeeld omdat hij niet alleen kon, maar redelijkerwijs ook mocht menen dat hij zich moest verdedigen op de wijze als hij heeft gedaan omdat hij verontschuldigbaar zich het dreigende gevaar heeft ingebeeld dan wel de aard van de dreiging verkeerd heeft beoordeeld.

http://deeplink.rechtspraak.nl/uitspraa ... R:2016:456